صحیفه سجادیه
27 بازدید
مصاحبه کننده : رضوانی نیا
محل مصاحبه : تلفنی
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : روزنامه خراسان
تعداد شرکت کننده : 0

در گفت وگو با حجت الاسلام ا... اکبري مطرح شد

صحيفه سجاديه ؛واکنش امام سجاد(ع) به اوضاع نابهنجار جامعه اسلامي

خراسان - مورخ پنج‌شنبه 1390/04/16 شماره انتشار 17877
نويسنده: رضواني نيا

 

پس از واقعه کربلا، اوضاع فرهنگي و سياسي جهان اسلام دگرگون شده بود. مدينه به عنوان شهر مقدس مسلمان ها به کانون فساد و فحشا تبديل شده و به لحاظ سياسي نيز جهان اسلام در آشفتگي و التهاب و نابساماني به سر مي برد.

در چنين شرايطي امام سجاد(ع) مبارزه خود را در قالب دعا و نيايش دنبال کردند که مجموعه فرمايشات ايشان در کتاب صحيفه سجاديه جمع آوري شده است.حجت الاسلام ا...اکبري از تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در گفت وگويي با خراسان، صحيفه سجاديه را واکنش امام سجاد(ع) به اوضاع نابهنجار و نابسامان فرهنگي عصر خودشان توصيف کرد.

ابداع شيوه نوين مبارزه توسط امام سجاد(ع)

وي با اشاره به اين که شرايط فرهنگي و سياسي عصر امام سجاد(ع) موجب شد آن حضرت شيوه نويني را در مبارزه ابداع کنند و در قالب دعا به مبارزه و ايفاي نقش امامت بپردازند، گفت: شرايط سياسي، اجتماعي، اقتصادي، اخلاقي و ديني عصر امام سجاد(ع) در ايراد صحيفه سجاديه نقش بسيار مهمي داشته است و به خوبي مي توان بازتاب اين شرايط را در صحيفه سجاديه مشاهده کرد. وي با اشاره به اين که امامت حضرت سجاد(ع) از سال ۶۱ و پس از واقعه عاشورا آغاز شد و تا نيمه هاي سال ۹۴ يا ۹۵ هجري يعني بيش از ۳۴ سال ادامه داشت، افزود: محل سکونت امام (ع) در اين سال ها شهر مدينه بود که شهر مقدس مسلمانان و به اصطلاح شهر قرآن، حديث و پيامبر (ص) محسوب مي شد. اما بعد از واقعه عاشورا، اتفاقاتي در جهان اسلام افتاد که اوضاع سياسي و فرهنگي دنياي اسلام را به شدت تحت تاثير قرار داد و شهر مقدس مسلمانان يعني مدينه هم از اين اتفاقات در امان نماند.اين پژوهشگر تاريخ اسلام ادامه داد: پس از واقعه عاشورا، حکومت دچار ضعف هاي جدي شد و تا آستانه فروپاشيدن پيش رفت ولي دوباره احيا شد. از حدود سال ۶۱ تا ۶۷ هجري چند اتفاق مهم در دنياي اسلام رخ داد؛ واقعه عاشورا، واقعه حره و واقعه مکه که باعث به آتش کشيده شدن خانه کعبه شد، در اين  سال ها اتفاق افتاد که مصادف با حکومت يزيد بود.قيام مختار، قيام توابين و منازعه ابن زبير با يزيد هم در اين زمان اتفاق افتاد.

ايراد بخش عمده صحيفه سجاديه در فاصله سال هاي ۶۱ تا ۷۳ هجري

وي با اشاره به اين که قسمت عمده صحيفه سجاديه در اين سال ها يعني فاصله سال هاي ۶۱ تا ۷۳ هجري توسط امام سجاد (ع) ايراد شده است، يادآور شد: در اين سال ها ابن زبير حکومت مي کرد. زبيري ها سخت گيري هاي زيادي نسبت به بني هاشم داشتند و با بني اميه نيز در جنگ بودند. در ۱۳ سال اول دوران امامت امام سجاد(ع) اوضاع سياسي دنياي اسلام آشفته و پريشان بود و جنگ هاي متعددي به وقوع پيوست.

نابهنجار شدن اوضاع مدينه

ا... اکبري به وضعيت فرهنگي دنياي اسلام در ۱۳ سال اول دوران امامت امام سجاد(ع) که به اعتقاد او در ايراد صحيفه سجاديه نقش مهمي داشته است، اشاره کرد و يادآور شد: مدينه به عنوان شهر مقدس مسلمانان در اين سال ها به شهر آقازاده ها و افراد ثروتمند تبديل شده بود. فتوحات صدراسلام غنايمي را نصيب جنگجويان کرده بود که باعث رونق اين شهر شد و اهالي مدينه را ثروتمند کرد. به ويژه اين که در عصر عبدالملک مروان، فتوحات مسلمانان گسترش بسياري يافت و آن ها به مرزهاي اروپا هم رسيدند و غنايم زيادي از اين جنگ ها به مسلمانان رسيد که مردم مدينه هم از آن بي نصيب نماندند.در چنين شرايطي مدينه که به عنوان يک شهر ثروتمند و پررونق مطرح بود. به کانون رقاصه ها و آوازخوانان و مغنيان تبديل شده بودطوري که در اين شهر کنيز خريداري مي شد و به آن ها رقاصي و آوازخواني آموزش داده مي شد و سپس به چند برابر قيمت فروخته مي شدند.

مرکز صدور آوازخوانان و رقاصه ها

صلا مدينه در اين زمان به مرکز صدور آوازخوانان و رقاصه ها تبديل شده بود.منظورم اين است که به لحاظ فرهنگي و عقيدتي در مدينه که امام سجاد(ع) در آن سکونت داشتند، چنين شرايطي حاکم بود. مجالس رقاصي و آوازخواني و شعبده بازي و ... در اين شهر بر پا مي شد. در کتاب الاغاني ابوالفرج اصفهاني فهرست بلندي از آوازخوانان مدينه و نمونه اشعار آن ها ارائه شده است.

وي افزود: علاوه بر اين ، شرايط سياسي خاصي هم بر جهان اسلام حاکم بود. زبيري ها که در اين سال ها حکومت را در اختيار داشتند فرستادن صلوات را در نمازهاي جمعه و عيدين ممنوع کرده و سنت رسول ا... (ص) را نقض کرده بودند تا کسي اسمي از پيامبر(ص) و اهل بيت (ع) نبرد. چون اگر کسي صلوات مي فرستاد اهل بيت (ع) را هم شامل مي شد و اهل بيت (ع) مي توانستند اعلام کنند که ما مصداق اين صلوات هستيم.

صلوات در مقابل خيانت زبيري ها

امام چهارم (ع) با در نظر گرفتن همه اين شرايط، تدبيري تازه انديشيدند و در قالب دعا، اهداف خود را دنبال کردند. به عنوان نمونه اگر صحيفه سجاديه را بررسي کنيم، در مي يابيم که لابه لاي دعاهاي آن ذکر صلوات فراوان به کار رفته است. اين صلوات ها در مقابله با آن خيانتي صورت گرفت که زبيري ها دنبال مي کردند.

احياي دين اسلام در قالب فرهنگي

اين مدرس حوزه علميه قم با تاکيد بر اين که امام سجاد(ع) در اوضاع بحراني جهان اسلام به لحاظ فرهنگي و سياسي، به احياي دين اسلام در قالب فرهنگي پرداختند گفت: در آن زمان تحريف بزرگي در دنياي اسلام به وجود آمده بود که امام حسين (ع) با برخورد فيزيکي و با جنگ به احياي اسلام پرداختند و در ادامه حضرت زين العابدين (ع) با ابزار فرهنگي به مبارزه برخاستند و به احياي اسلام پرداختند.

ايراد صحيفه سجاديه با توجه به اوضاع فرهنگي و سياسي جهان اسلام

ا... اکبري افزود: صحيفه سجاديه با توجه به اوضاع فرهنگي و سياسي جهان اسلام با تاکيد بر نيايش و دعا ايراد شده است.

زيرا آن زمان بسياري از مسلمانان در ماديات و ثروت و دنيا طلبي غرق شده بودند. امام سجاد(ع) در اين ميان راه درست را به مردم نشان مي دادند و خدا و معنويت را به ياد آن ها مي آوردند.

تاکيد امام سجاد(ع) بر دعا و نيايش و راز و نياز به نوعي واکنش به شرايط فرهنگي جامعه بود. به همين دليل است که وقتي ما صحيفه سجاديه را مي خوانيم، مي توانيم بازتاب شرايط فرهنگي و ديني و اجتماعي و ... جامعه را در آن ببينيم.

احياي بنيان ها و اصول اصيل اسلامي در اذهان مردم

از طرفي به لحاظ سياسي هم آن قدر جو خفقان و سرکوب شديد بود که امام (ع) راه ديگري براي مبارزه نداشتند اگر امام حسن(ع) يا امام حسين (ع) امکان نامه نوشتن و برخورد سياسي را با حکومت داشتند، امام سجاد(ع) چنين امکاني را هم نداشتند به همين دليل ايشان روش تازه اي را در مبارزه ابداع کردند و در قالب دعا و نيايش بنيان ها و اصول اساسي اسلام را در خاطر مردم زنده کردند، چون مي ديدند که دين و اخلاق در جامعه اسلامي در حال فروپاشي و ويراني است. از طرفي امکان برخورد فيزيکي با حکومت و دولت راهم نداشتند پس سراغ ملت رفتند تا مردم را اصلاح کنند.

مبارزه اي شبيه مبارزه پيامبر اسلام(ص)

من اين رفتار و سلوک مبارزه سياسي امام سجاد(ع) را شبيه روش پيامبر (ص) مي دانم؛ زماني که پيامبر اسلام (ص) هيچ قدرت اجرايي نداشتند، سراغ افراد مي رفتند و به تبليغ دين اسلام مي پرداختند. حضرت زين العابدين (ع) نيز در اين روش جديد مبارزه مثل رسول ا... (ص) به جاي حکومت، سراغ مردم رفته بودند و نسبت به اوضاع آشفته فرهنگي و ديني و سياسي در قالب دعا واکنش نشان مي دادند.