نقش اخلاق و فضائل رسول خدا (ص) در گسترش اسلام
27 بازدید
مصاحبه کننده : رضوانی نیا
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : روزنامه خراسان 17/11/ 1390 دو شنبه
تعداد شرکت کننده : 0

در گفت و گو با حجت الاسلام ا...اکبري بررسي شد

نقش اخلاق و فضايل پيامبر (ص) در ترويج و گسترش اسلام

خراسان - مورخ دوشنبه 1390/11/17 شماره انتشار 18048
نويسنده: رضواني نيا

 

برخلاف نظر برخي مستشرقان اين اخلاق و منش کريمانه پيامبر (ص) و معارف بلند اسلام بود که موجب گسترش آن شد. حجت الاسلام ا...اکبري رئيس پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) پژوهشگاه و علوم و فرهنگ اسلامي در گفت و گو با خراسان فضايل و مکارم اخلاقي پيامبر (ص) را بيان کرد و نقش آن را در ترويج اسلام به ويژه در مکه توضيح داد.

درک شرايط پيامبر (ص) نيازمند شناخت فرهنگ مکيان است

حجت الاسلام ا...اکبري به ويژگي هاي شخصيتي پيامبر (ص) و فضايل اخلاقي آن حضرت که در جذب افراد به سوي اسلام نقش بسيار مهمي داشت، اشاره کرد و با بيان اين که براي درک شرايط رسول ا... (ص) به هنگام بعثت بايد از ويژگي هاي آن دوران و شخصيت مردم مکه اطلاعاتي داشت تا بتوان قضاوت صحيحي درباره آن دوران کرد، گفت: شهر مکه در آن عصر، از اهميت تجاري و ديني زيادي برخوردار بود. از يک سو اين شهر بر سر راه جاده  اصلي تجارت بين الملل قرار داشت و شرق دنيا را به آفريقا و اروپا متصل مي کرد يعني بخشي از کالاهايي که قرار بود از شرق به اروپا و آفريقا فرستاده شود، از مسير يمن و مکه و شام منتقل مي شد.از سويي مکه به لحاظ مذهبي موقعيت ويژه اي داشت.در مکه حکومت مرکزي وجود نداشت بنابراين هر قبيله اي امنيت خود را تامين مي کرد. پس ساختار قبيله اي بود که براساس آن مردم فرمانبردار رئيس قبيله بودند و در حمايت از افراد قبيله، معيار حق و باطل برايشان مطرح نبود. به بيان ديگر حب و بغض خوني معيار آن ها محسوب مي شد، مناسبات هر قبيله با قبايل ديگر نيز تحت تاثير مناسبات کل قبيله ها بود.

پيامبر (ص) قبل از بعثت به فضايل اخلاقي شهرت داشتند

اين مدرس حوزه علميه قم با بيان اين که پيامبر اسلام(ص) قبل از بعثت داراي فضايل اخلاقي بسياري بودند که آن حضرت را در بين مردم مشهور کرده بود، افزود: قبل از بعثت، رسول ا... (ص) ۴۰ سال با مردم مکه زندگي کرده بودند و مکيان ايشان را مي شناختند. آن حضرت (ص) در اين جامعه به امانت داري مشهور بودند لذا به ايشان «محمد امين» مي گفتند و بزرگان و ثروتمندان قريش مثل حضرت خديجه (س) اموالشان را به آن حضرت مي سپردند تا ايشان با آن تجارت کنند.وي صداقت پيامبر (ص) را دومين ويژگي بارز رسول ا...(ص) برشمرد که قبل از بعثت مردم بر آن واقف بودند. ا ...اکبري در اين باره تصريح کرد: آن حضرت به راستگويي و صداقت شهرت داشتند. کسي در اين ۴۰ سال دروغي از ايشان نشنيده بود و در اولين دعوتي هم که پيامبر (ص) داشتند همين نکته را از مردم پرسيدند که آيا شما تاکنون دروغي از من شنيده ايد و آن ها اعتراف مي کردند که نشنيده اند.

وفاي به عهد ،امانت داري و صداقت مثلث ويژگي هاي برجسته رسول ا...(ص)

ويژگي ممتاز ديگر آن حضرت وفاي به عهدشان بود. آن حضرت در بين مردم مکه به اين ويژگي شهرت يافته بودند که به پيمان و عهد خود وفادار است.در فرمايش هاي آن حضرت (ص) هم به وفاي به عهد تاکيد بسيار شده است که ارکان ديانت هم همين وفاي به عهد، امانت داري ، صداقت و راستگويي است و اگر مسلماني اين سه ويژگي را داشته باشد او مسلمان راستين است. داشتن اين سه فضيلت باعث مي شود انسان فضايل ديگري را نيز به دست آورد.وي با بيان اين که صبر و استقامت پيامبر (ص) يکي ديگر از ويژگي هاي آن حضرت است که به ويژه پس از مبعوث شدنشان بسيار به آن حضرت کمک کرد، افزود: با وجود چنين ويژگي برجسته اي بود که پيامبر (ص) بعد از بعثت توانستند تمام سختي ها را پشت سر بگذارند.

نرم خويي رسول ا...(ص)

ا...اکبري با اشاره به اين که در دوره اي که رسول ا...(ص) در مکه حضور داشتند به دنبال آن بودند که باورها و اعتقادات مردم را اصلاح کنند زيرا جامعه مکه داراي تعصبات قومي و قبيله اي و ديني خاصي بود که اگر اصلاح نمي شد دعوت رسول ا... (ص) به موفقيت نمي رسيد، گفت: روشي که پيامبر (ص) براي تبليغ و ترويج دين در چنين جامعه اي برگزيدند بخشي از آن متکي به خصوصيات شخصي ايشان بود. به عنوان مثال ايشان مي کوشيدند در تبليغ دين بسيار نرم خو باشند و با مهرباني با مخاطبان خود سخن گويند. خداوند در آيه ۱۵۹ سوره آل عمران به اين نرم خويي پيامبر اشاره مي کند و مي فرمايد:اين مهرباني و رحمت ما بود که موجب شد تو نرم خو شوي و اگر تو انسان بداخلاق و تندخويي بودي، مردم از اطراف تو پراکنده مي شدند.اين ويژگي پيامبر(ص) در پيشبرد اهداف، بسيار به آن حضرت کمک کرد.علاوه بر آن رسول ا...(ص) در برخورد با مخاطب بسيار به او احترام مي گذاشتند. در آن جامعه احترام گذاشتن مراحلي داشت و رسول ا...(ص) حتي در مقابل فردي که رعايت احترام را نمي کرد، محترمانه برخورد مي کردند.

حضرت مستمع خوبي بودند

وي مستمع خوب بودن و شنيدن حرف هاي ديگران را يکي ديگر از ويژگي هاي بارز رسول ا...(ص) برشمرد و خاطرنشان کرد: يکي از ويژگي هاي بارز اخلاقي پيامبر(ص) گوش دادن ايشان به حرف هاي ديگران بود. وقتي حرف مخاطب تمام مي شد آن گاه رسول ا...(ص) سخن گفتن را آغاز مي کردند.ضمن اين که ايشان بسيار فصيح، روان و قابل فهم با مردم سخن مي گفتند.

بين گفتار و عمل رسول ا...(ص) فاصله اي نبود

وي با بيان اين که پيامبر اکرم(ص) مردم را به انجام کاري توصيه و دعوت مي کردند که خود عامل به آن بودند، اظهار داشت: دعوت پيامبر(ص) پيش از آن که زباني و گفتاري باشد عملي بود، به عنوان نمونه اگر ايشان از مردم مي خواستند که راستگو و درستکار باشند خودشان پيشتر ثابت کرده بودند که راستگو و درستکارند. مخاطبان و دعوت شدگان به اسلام افراد يکساني نبودند. دعوت رسول ا...(ص) به گونه اي بود که ارزش ها و سنت هاي جامعه مکه را دگرگون مي کرد و اين امر باعث واکنش منفي برخي از افرادي مي شد که داراي منافعي بودند. اما رسول ا...(ص) به اين واکنش ها پاسخي نمي دادند. با اين که اين واکنش در قالب تهمت زدن و مسخره کردن و زخم زبان و ... بود، اما رسول ا...(ص) به دليل اهداف عالي که داشتند با آن ها مدارا مي کردند و اين آزار و اذيت ها را تحمل مي کردند و مقابله به مثل نمي کردند.اين ويژگي نيازمند سعه صدر و استقامت است. از طرفي دلسوزي پيامبر(ص) به اين مردم آن قدر زياد بود که توانستند همه آزار و اذيت ها را تحمل کنند. پيامبر گرامي اسلام(ص) آن قدر با اين مردم مدارا و دلسوزانه برخورد کردند - به خصوص با سران قبايل - که قرآن با عتاب با آن حضرت چنين سخن گفت: اين طور نيست که هر کسي را که تو بخواهي هدايت شود هر چقدر هم تو تلاش کني باز عده اي راه کج را در پيش مي گيرند.

روساي قبايل مخاطب اصلي رسول ا...(ص)

پيامبر(ص) در اين مرحله به سراغ روساي قبايل رفتند تا آن ها را به اسلام دعوت کنند زيرا مي دانستند اگر رئيس قبيله اسلام را بپذيرد طبق سنت هاي اجتماعي آن دوران، بقيه افراد قبيله هم اين دعوت را خواهند پذيرفت.

البته رسول ا... دعوت خود را فقط به بزرگان قبايل محدود نکردند. بلکه توده مردم هم به دين اسلام دعوت شدند. پيامبر در انجام رسالتشان خيلي مصمم بودند که عتاب خدا در قرآن هم نشان مي دهد که چقدر رسول ا... در اين راه اصرار داشتند.

بيشتر کساني که به دعوت رسول ا... (ص) پاسخ مثبت مي دادند اقشار ضعيف و تحت ستم جامعه بودند و ثروتمندان و افراد صاحب موقعيت و نفوذ معمولا در برابر پيامبر (ص) مقاومت و راه هاي مختلف را امتحان مي کردند تا رسول ا...(ص) را وادار به سکوت کنند ولي موفق نمي شدند. به ويژه اين که دو تيره بني هاشم و بني  عبدالمطلب در مقابل ۲۳تيره قريش از پيامبر (ص) دفاع مي کردند. با تکيه بر حمايت اين دو تيره بود که رسول خدا (ص) توانستند در مکه باقي بمانند. تا اين که سرانجام ايشان به مدينه هجرت کردند که اين شهر شرايط متفاوتي داشت از ايشان حمايت بيشتري شد تا جايي که ايشان حتي به سران ديگر کشورها نامه نوشتند و آن ها را به اسلام دعوت کردند.

اسلام به دنبال حکومت بر قلب هاست

رئيس پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت (ع) در پاسخ به اين شبهه مستشرقاني که مي گويند اسلام ديني است که با شمشير گسترش يافت نه با منطق، گفت: ما روش پيامبر (ص) را در تبليغ اسلام بيان کرديم، آن چه پس از رسول ا... و در قالب فتوحات در جهان اسلام اتفاق افتاد، ماجراي ديگري دارد که به تحليل و بررسي نيازمند است.آن چه براي ما اهميت دارد سيره رسول ا...(ص) است. در روش ايشان ذکر نشده است که شمشير بر گردن کسي گذاشته باشند و بگويند مسلمان شو. آيات قرآن هم به طور صريح به ما مي گويد که «لا اکراه في الدين ...» در پذيرش دين اکراه و اجباري نيست. اسلام حق و باطل را بيان مي کند و مردم را آزاد مي گذارد که هر راهي را خواستند، انتخاب کنند. اسلام به اجبار و به زور شمشير کسي را مسلمان نمي کند.اسلام مي خواهد بر قلب ها حکومت کند زيرا دين امري قلبي است همان طور که رسول ا... (ص) قلب ها را به تسخير خود درآوردند و با محبت و نرم خويي مردم را ترغيب به پذيرش اسلام کردند.اين روش پيامبر (ص) بود.

مسلمانان پس از فتوحات کسي را مجبور به پذيرش اسلام نکردند

آن چه پس از رسول ا...(ص) اتفاق افتاد فتح نظامي برخي کشورها بود به خصوص در زمان خليفه دهم و سوم و همچنين دوران بني اميه و بني عباس که مسلمانان فتوحاتي در ديگر کشورها داشتند. اين که مسلمانان با جنگ بخشي از نقاط دنيا را تصرف کرده اند ادعاي درستي است و اين اتفاق افتاد.

اما اين که پس از فتح، مردم آن کشورها را مجبور به پذيرش اسلام کنند اتفاق نيفتاده است و اگر مردم مناطق فتح شده مسلمان شدند به اختيار خودشان بود نه به زور و اجبار.