چرایی تشکیل جبهه فرهنگی امام باقر(ع)
23 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره
مصاحبه کننده : علی اکبر گلقندشتی
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : دوشنبه 24/3/ 1389 روزنامه قدس ولادت امام محمد باقر
تعداد شرکت کننده : 0

دوشنبه 24/3/ 1389 روزنامه قدس ولادت امام محمد باقر

 

 

 

پاسخ به چرايي تشکيل جبهه فرهنگي امام باقر(ع) در گفتگو با دکتر ا... اکبري؛
فرهنگ؛ راهبرد نظام امامت

دوشنبه 24/3/ 1389 روزنامه قدس ولادت امام محمد باقر



* علي اکبر گلقندشتي

 



داشتن الگوي فکري از جمله مسايل مهم در تعليم و تربيت مي باشد. اگر کساني باشند که هم به لحاظ فکري و هم به لحاظ عملي اين توانايي براي الگو واقع شدن را داشته باشند، يادگيري و درس آموزي از محضر آنان مي تواند از مهمترين راه هاي رسيدن به سعادت باشد. پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) از اين نمونه هاي عالي الگو يا به تعبير قرآني اسوه مي باشند. شناخت بهتر سيره اهل بيت پيامبر(ص) سبب شد تا به بهانه سالروز ميلاد خجسته امام محمدباقر(ع) از ديدگاههاي دکتر محمد ا... اکبري مدير پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بهره مند شويم.

همگام با نظام امامت

 



اولين پرسشي که در راه رسيدن به بايدها و بايسته هاي زندگي امام محمدباقر(ع) به ذهن مي رسد اين است که ويژگي عمده سيره امام محمدباقر(ع) چيست و چگونه آن را مي توان تبيين کرد؟
دکتر محمد ا... اکبري در تبيين سيره اين امام معصوم به خبرنگار ما مي گويد: صحبت درباره امام باقر(ع) و سيره او قطعاً جداي از سيره ديگر ائمه(ع) و نظام امامت نيست. بايد سوگمندانه بگويم برخي از مبلغان ما ائمه را کامل معرفي نکرده اند. به تعبير ديگر هم نظام امامت درست معرفي نشده است.
وي با تأکيد بر اينکه شايد کتاب کامل براي معرفي ائمه(ع) وجود نداشته است، مي افزايد: مي توان گفت به نوعي کم کاري از سوي محققان صورت گرفته است، چرا که کتاب جامعي درباره امامت نوشته نشده است. از همين روي امام صادق(ع) مي فرمايد وقتي مردم ما را بشناسند به ما علاقه مند خواهند شد.
دکتر ا... اکبري در تبيين روايت فوق معتقد است: براي شناخت دو سؤال ايجاد مي شود نخست اينکه اين معرفي از طرف چه کساني بايد انجام پذيرد؟ و ديگر آن اين که آن معارف چيست؟
وي تأکيد مي کند: شعار من همواره اين است که ائمه(ع) آن قدر محسنات دارند که نه تنها شيعيان بلکه هر انسان عاقلي که بشنود علاقه مند و طرفدار و پيرو مي شود.

تعريف جامع از امامت

مدير پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) در ادامه مي گويد: اگر به مقام امامت بنگريم و خواسته باشيم وظايف امام را بشماريم، وظايف متعددي دارند.
مثلاً امام مرجع علمي مسلمانان است هم در فقه و هم در علوم ديگر. ولي هيچ وقت دايره اين مرجعيت معرفي نشده است. يکي از وظايف امام، حفاظت از اين دين موجود است بايد شبهات را جواب و بدعتها را رد کند. يکي ديگر از وظايف امام تفسير دين است.
وي مي افزايد: تفاسير متفاوتي از دين توسط عالمان ديني ارايه مي شود، معلوم کردن درست از اشتباه وظيفه امام است. آن کسي که بهتر از ديگران دين را مي شناسد، امام است. ما هميشه يک بعدي به وظايف امام مي نگريم. ولي تبليغات ما از امام اين نيست. حال آن که يکي از ويژگي هاي امام، سياسي است. وقتي بازار سياست داغ است به مباحث سياسي پرداخته مي شود و وقتي مباحث فرهنگي داغ است جنبه هاي فرهنگي آن بازگو مي شود.
عضو هيأت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با بيان اينکه متأسفانه بعد از 1400 سال از شهادت امام باقر(ع) هنوز يک سيره جامع درباره ايشان وجود ندارد، مي گويد: از رحلت پيامبر(ص) تا شهادت امام باقر(ع) يک قرن فاصله است. شرايط جامعه نشان مي دهد که جامعه و تمدن اسلامي به کدام سمت رفت و ائمه در کجاي آن قرار دارند.
مي بينيم امام علي(ع) چهار يا پنج سال خليفه مسلمين بودند و بعد از آن مدت کوتاهي امام حسن(ع) اين امر را به عهده داشتند بعداً امام حسين(ع) قيام کرد. چهره اي که از امامت به دست مي آوريم يک چهره سياسي است و وقتي به امام باقر(ع) مي رسيم مي گوييم امام آمده و يک راهبرد جديد فرهنگي ايجاد کرد و ايشان به سراغ کار فرهنگي رفت.

راهبرد فرهنگي امامت

آيا اين تصور درست است و بقيه ائمه به مسايل فرهنگي توجه نداشتند؟ يا اينکه درست اين است بگويم امامت داراي ويژگي هايي است که با توجه به شرايط جامعه اسلامي اين بعد امامت در زمان امام محمدباقر(ع) برجستگي دارد تا مجبور نشويم تغيير راهبردي داشته باشيم.
دکتر ا... اکبري با تکيه بر روايت پيامبر(ص) خطاب به جابر انصاري درباره شخصيت امام باقر(ع) که مي فرمايند: از نسل من فرزندي به دنيا مي آيد که شکافنده علوم است، تصريح مي کند: درعصر امام باقر(ع) بستر اجتماعي شرايطي را به وجود آورد که ايشان باقرالعلوم شدند. دستور عدم نقل حديث تا آخر قرن اول ادامه داشت. درست است که شيعيان به اين دستور توجه نکردند ولي در فرهنگ اسلامي اين به صورت يک رويه تبديل شده است. در حول و حوش سال 100 اين منع برداشته مي شود اين اقدامات باعث مي شود که فرهنگ نوشتن و گفتاري در جامعه اسلامي ايجاد شود و يک تغيير در سنت اسلامي ايجاد مي شود.

ميراث دار علم الهي

وي ادامه مي دهد: حضرت امام باقر(ع) در يک چنين فضايي واقع شده است که سنت نوشتن در جامعه به وجود مي آيد. ايشان از اين وضعيت نهايت استفاده را مي کند و در مسجد مدينه حاضر مي شود و ميراث علمي را که از طريق پدران ايشان رسيده بيان مي کند لذا براي کساني که حرفها را مي شنوند حرفهاي تازه است و ايشان ملقب به باقرالعلوم مي شوند. وقتي که امام باقر(ع) بي واسطه از رسول اکرم(ص) حديث نقل مي کند گروهي نمي پذيرند و مي گويند حديث مرسل است و کلاس درس را ترک مي کنند ولي علمايي که ديدي عميق دارند مي دانند که ايشان به توسط پدر و اجداد بزرگوارش سلسله حديث را به پيامبر مي رساند. اين علما مي دانند که ايشان تلاش بيشتري دارد که کسي به پيامبر نسبت دروغ ندهد.
استاد حوزه و دانشگاه تأکيد مي کند: سنگ بناي بيان احاديث شيعيان از اينجا گذاشته مي شود به طوري که احاديث توسط امام صادق(ع) بيان مي شود زياد است و پس زمينه هاي اجتماعي زمينه تحقيق پيش بيني پيامبر(ص) در مورد باقرالعلوم(ع) را تحقق مي بخشد لذا نمي توان گفت که چرا ائمه قبلي حديث کم گفتند. چون زمينه بيان احاديث وجود نداشت کسي نبود که از امامان قبل بپرسد تا ايشان جواب دهد. ولي هر وقت انسان علاقمند پيدا مي شود و سؤال مي کرد ائمه هم جواب مي دادند.

سلوني قبل ان تفقدوني

به نظر مي رسد جهت ايجاد فضاي پرسش توسط ائمه قبل از امام محمدباقر(ع) تلاش هاي زياد صورت گرفته است و حديث معروف «سلوني قبل ان تفقدوني» که از حضرت اميرالمؤمنين(ع) صادر شده است براي ايجاد چنين روحيه پرسشگري و تغيير شرايط اجتماعي بوده است.
دکتر محمد ا... اکبري با تأکيد بر اين نکته خاطرنشان مي کند: حضرت مي فرمايد «سلوني قبل ان تفقدوني» ولي چون فرهنگ پرسشگري ايجاد نشده است سؤالهايي از اين بزرگوار مي شود که تنها تأسف را مي افزايد. لذا رنجي که حضرت از اين گونه سؤالها مي برد از ديگر مصايبي که بر او وارد شده، بيشتر است.
جرج جرداق مي گويد اگر من توان داشتم فيلسوفان غرب را زنده مي کردم و مي گفتم هر سؤالي که داريد از علي بن ابيطالب(ع) بپرسيد. ولي در فضاي قرن بعد گروهي هستند که مسايل را درک مي کنند و مي پرسند و حضرت هم جواب مي دهند.
وي تأکيد مي کند: اينگونه نيست که امام باقر(ع) صرفاً به سمت کار فرهنگي رفته باشد، بلکه امامت مجموعه اي از ويژگي ها است که در زمان امام باقر(ع) زمينه براي بروز ويژگي فرهنگي آن توسط امام باقر(ع) فراهم آمده است، لذا نبايد پرسيد چرا ديگران اين کارها را انجام ندادند.
نويسنده و پژوهشگر تاريخ و سيره اهل بيت با تأکيد بر اينکه از نگاه تک بعدي به کارها و زندگي ائمه بايد پرهيز کرد، مي گويد: بايد دقت کرد که براي بيان ويژگي شجاعت امامان نبايد فقط به تعداد کشته شدگان توجه دارد و آنها را زياد کرد. چون امام يک مجموعه کاملي است که ويژگي اصلي آن هدايت است. امامان در زمان لازم جنگيده اند ولي در مواقع ديگري به هدايت جامعه پرداخته اند.
بنابراين اگر خواسته باشيم يک نمونه از نگاه جامع به امامت را بيان کنيم مي توان از گفتار علماي اهل سنت مثال آورد که مي گويد در مسجد مدينه ديدم محمد بن باقر حديث نقل مي کرد و اعاظم حديثي و فقهي زمان نزد او مانند کودک نزد استاد بودند.

  

 

 

 

پاسخ به چرايي تشکيل جبهه فرهنگي امام باقر(ع) در گفتگو با دکتر ا... اکبري؛
فرهنگ؛ راهبرد نظام امامت



* علي اکبر گلقندشتي

 



داشتن الگوي فکري از جمله مسايل مهم در تعليم و تربيت مي باشد. اگر کساني باشند که هم به لحاظ فکري و هم به لحاظ عملي اين توانايي براي الگو واقع شدن را داشته باشند، يادگيري و درس آموزي از محضر آنان مي تواند از مهمترين راه هاي رسيدن به سعادت باشد. پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) از اين نمونه هاي عالي الگو يا به تعبير قرآني اسوه مي باشند. شناخت بهتر سيره اهل بيت پيامبر(ص) سبب شد تا به بهانه سالروز ميلاد خجسته امام محمدباقر(ع) از ديدگاههاي دکتر محمد ا... اکبري مدير پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بهره مند شويم.

همگام با نظام امامت

 



اولين پرسشي که در راه رسيدن به بايدها و بايسته هاي زندگي امام محمدباقر(ع) به ذهن مي رسد اين است که ويژگي عمده سيره امام محمدباقر(ع) چيست و چگونه آن را مي توان تبيين کرد؟
دکتر محمد ا... اکبري در تبيين سيره اين امام معصوم به خبرنگار ما مي گويد: صحبت درباره امام باقر(ع) و سيره او قطعاً جداي از سيره ديگر ائمه(ع) و نظام امامت نيست. بايد سوگمندانه بگويم برخي از مبلغان ما ائمه را کامل معرفي نکرده اند. به تعبير ديگر هم نظام امامت درست معرفي نشده است.
وي با تأکيد بر اينکه شايد کتاب کامل براي معرفي ائمه(ع) وجود نداشته است، مي افزايد: مي توان گفت به نوعي کم کاري از سوي محققان صورت گرفته است، چرا که کتاب جامعي درباره امامت نوشته نشده است. از همين روي امام صادق(ع) مي فرمايد وقتي مردم ما را بشناسند به ما علاقه مند خواهند شد.
دکتر ا... اکبري در تبيين روايت فوق معتقد است: براي شناخت دو سؤال ايجاد مي شود نخست اينکه اين معرفي از طرف چه کساني بايد انجام پذيرد؟ و ديگر آن اين که آن معارف چيست؟
وي تأکيد مي کند: شعار من همواره اين است که ائمه(ع) آن قدر محسنات دارند که نه تنها شيعيان بلکه هر انسان عاقلي که بشنود علاقه مند و طرفدار و پيرو مي شود.

تعريف جامع از امامت

مدير پژوهشکده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) در ادامه مي گويد: اگر به مقام امامت بنگريم و خواسته باشيم وظايف امام را بشماريم، وظايف متعددي دارند.
مثلاً امام مرجع علمي مسلمانان است هم در فقه و هم در علوم ديگر. ولي هيچ وقت دايره اين مرجعيت معرفي نشده است. يکي از وظايف امام، حفاظت از اين دين موجود است بايد شبهات را جواب و بدعتها را رد کند. يکي ديگر از وظايف امام تفسير دين است.
وي مي افزايد: تفاسير متفاوتي از دين توسط عالمان ديني ارايه مي شود، معلوم کردن درست از اشتباه وظيفه امام است. آن کسي که بهتر از ديگران دين را مي شناسد، امام است. ما هميشه يک بعدي به وظايف امام مي نگريم. ولي تبليغات ما از امام اين نيست. حال آن که يکي از ويژگي هاي امام، سياسي است. وقتي بازار سياست داغ است به مباحث سياسي پرداخته مي شود و وقتي مباحث فرهنگي داغ است جنبه هاي فرهنگي آن بازگو مي شود.
عضو هيأت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با بيان اينکه متأسفانه بعد از 1400 سال از شهادت امام باقر(ع) هنوز يک سيره جامع درباره ايشان وجود ندارد، مي گويد: از رحلت پيامبر(ص) تا شهادت امام باقر(ع) يک قرن فاصله است. شرايط جامعه نشان مي دهد که جامعه و تمدن اسلامي به کدام سمت رفت و ائمه در کجاي آن قرار دارند.
مي بينيم امام علي(ع) چهار يا پنج سال خليفه مسلمين بودند و بعد از آن مدت کوتاهي امام حسن(ع) اين امر را به عهده داشتند بعداً امام حسين(ع) قيام کرد. چهره اي که از امامت به دست مي آوريم يک چهره سياسي است و وقتي به امام باقر(ع) مي رسيم مي گوييم امام آمده و يک راهبرد جديد فرهنگي ايجاد کرد و ايشان به سراغ کار فرهنگي رفت.

راهبرد فرهنگي امامت

آيا اين تصور درست است و بقيه ائمه به مسايل فرهنگي توجه نداشتند؟ يا اينکه درست اين است بگويم امامت داراي ويژگي هايي است که با توجه به شرايط جامعه اسلامي اين بعد امامت در زمان امام محمدباقر(ع) برجستگي دارد تا مجبور نشويم تغيير راهبردي داشته باشيم.
دکتر ا... اکبري با تکيه بر روايت پيامبر(ص) خطاب به جابر انصاري درباره شخصيت امام باقر(ع) که مي فرمايند: از نسل من فرزندي به دنيا مي آيد که شکافنده علوم است، تصريح مي کند: درعصر امام باقر(ع) بستر اجتماعي شرايطي را به وجود آورد که ايشان باقرالعلوم شدند. دستور عدم نقل حديث تا آخر قرن اول ادامه داشت. درست است که شيعيان به اين دستور توجه نکردند ولي در فرهنگ اسلامي اين به صورت يک رويه تبديل شده است. در حول و حوش سال 100 اين منع برداشته مي شود اين اقدامات باعث مي شود که فرهنگ نوشتن و گفتاري در جامعه اسلامي ايجاد شود و يک تغيير در سنت اسلامي ايجاد مي شود.

ميراث دار علم الهي

وي ادامه مي دهد: حضرت امام باقر(ع) در يک چنين فضايي واقع شده است که سنت نوشتن در جامعه به وجود مي آيد. ايشان از اين وضعيت نهايت استفاده را مي کند و در مسجد مدينه حاضر مي شود و ميراث علمي را که از طريق پدران ايشان رسيده بيان مي کند لذا براي کساني که حرفها را مي شنوند حرفهاي تازه است و ايشان ملقب به باقرالعلوم مي شوند. وقتي که امام باقر(ع) بي واسطه از رسول اکرم(ص) حديث نقل مي کند گروهي نمي پذيرند و مي گويند حديث مرسل است و کلاس درس را ترک مي کنند ولي علمايي که ديدي عميق دارند مي دانند که ايشان به توسط پدر و اجداد بزرگوارش سلسله حديث را به پيامبر مي رساند. اين علما مي دانند که ايشان تلاش بيشتري دارد که کسي به پيامبر نسبت دروغ ندهد.
استاد حوزه و دانشگاه تأکيد مي کند: سنگ بناي بيان احاديث شيعيان از اينجا گذاشته مي شود به طوري که احاديث توسط امام صادق(ع) بيان مي شود زياد است و پس زمينه هاي اجتماعي زمينه تحقيق پيش بيني پيامبر(ص) در مورد باقرالعلوم(ع) را تحقق مي بخشد لذا نمي توان گفت که چرا ائمه قبلي حديث کم گفتند. چون زمينه بيان احاديث وجود نداشت کسي نبود که از امامان قبل بپرسد تا ايشان جواب دهد. ولي هر وقت انسان علاقمند پيدا مي شود و سؤال مي کرد ائمه هم جواب مي دادند.

سلوني قبل ان تفقدوني

به نظر مي رسد جهت ايجاد فضاي پرسش توسط ائمه قبل از امام محمدباقر(ع) تلاش هاي زياد صورت گرفته است و حديث معروف «سلوني قبل ان تفقدوني» که از حضرت اميرالمؤمنين(ع) صادر شده است براي ايجاد چنين روحيه پرسشگري و تغيير شرايط اجتماعي بوده است.
دکتر محمد ا... اکبري با تأکيد بر اين نکته خاطرنشان مي کند: حضرت مي فرمايد «سلوني قبل ان تفقدوني» ولي چون فرهنگ پرسشگري ايجاد نشده است سؤالهايي از اين بزرگوار مي شود که تنها تأسف را مي افزايد. لذا رنجي که حضرت از اين گونه سؤالها مي برد از ديگر مصايبي که بر او وارد شده، بيشتر است.
جرج جرداق مي گويد اگر من توان داشتم فيلسوفان غرب را زنده مي کردم و مي گفتم هر سؤالي که داريد از علي بن ابيطالب(ع) بپرسيد. ولي در فضاي قرن بعد گروهي هستند که مسايل را درک مي کنند و مي پرسند و حضرت هم جواب مي دهند.
وي تأکيد مي کند: اينگونه نيست که امام باقر(ع) صرفاً به سمت کار فرهنگي رفته باشد، بلکه امامت مجموعه اي از ويژگي ها است که در زمان امام باقر(ع) زمينه براي بروز ويژگي فرهنگي آن توسط امام باقر(ع) فراهم آمده است، لذا نبايد پرسيد چرا ديگران اين کارها را انجام ندادند.
نويسنده و پژوهشگر تاريخ و سيره اهل بيت با تأکيد بر اينکه از نگاه تک بعدي به کارها و زندگي ائمه بايد پرهيز کرد، مي گويد: بايد دقت کرد که براي بيان ويژگي شجاعت امامان نبايد فقط به تعداد کشته شدگان توجه دارد و آنها را زياد کرد. چون امام يک مجموعه کاملي است که ويژگي اصلي آن هدايت است. امامان در زمان لازم جنگيده اند ولي در مواقع ديگري به هدايت جامعه پرداخته اند.
بنابراين اگر خواسته باشيم يک نمونه از نگاه جامع به امامت را بيان کنيم مي توان از گفتار علماي اهل سنت مثال آورد که مي گويد در مسجد مدينه ديدم محمد بن باقر حديث نقل مي کرد و اعاظم حديثي و فقهي زمان نزد او مانند کودک نزد استاد بودند.