حج مبدء حماسه حسینی
20 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره
مصاحبه کننده : محمد خوش گفتار
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت شبکه قران و معارف صدا و سیما
تعداد شرکت کننده : 0

چاپ ذخیره گفتگو با دکتر محمد الله اکبری؛استاد تاریخ اسلام: حج؛مبداء حماسه حسینی *در چه تاریخی امام حسین(ع) و همراهانش از سرزمین مکه خارج شدند؟ طبق گفته های مورخان و راویان حدیث، امام(ع) چهار ماه پیش از شروع ایام حج یعنی در ماه رجب از مدینه به مکه آمدند. در تاریخ هشتم ذیحجه سال 60 هجری قمری امام(ع) از مکه به سوی سرزمین عراق حرکت کردند. بنابراین حضرت در این مدت حج عمره را به جای آورده است؛ اما همان طور که می دانیم اعمال اصلی حج تمتع از روز هشتم ذیحجه به بعد آغاز می شود و ایشان پیش از آنکه حاجیان در عرفات مُحرِم شوند از منطقه حرم خارج شدند. پس این باور که در میان جامعه ما وجود دارد که امام حج خود را نیمه تمام گذاشته اند، چندان درست نیست. *آیا حضرت امام حسین(ع) نمی توانست صبر کند تا حج برگزار شود و سپس حرکت به سوی سرزمین عراق را آغاز کند؟ در واقع امام اصولاً حج تمتعی صورت نداده است که بخواهد آن را نیمه تمام رها کند. از سوی دیگر شاید این سوال ایجاد شود که آیا امام نمی توانست صبر کند و حج خویش را انجام دهد و سپس راهی کوفه شود؟ پاسخ این پرسش به شرایط خاص مکه در آن روزها برمی گردد. گفته می شود که مأموران مخفی اموی می خواستند که از شلوغی ایام حج استفاده کنند و امام را به خاطر سرپیچی از بیعت با یزید به قتل برسانند. همچنین آنها قصد داشتند که این ترور را به گردن خوارج بیاندازند. وقتی امام(ع) این اخبار را می شنود قصد حرکت به سوی عراق را پیدا می کنند و همچنین نقل است که خودشان طی حدیثی می گویند: «در مکه آدم بزرگی کشته خواهد شد.» امام(ع) برای اجتناب از خونریزی در مسجد الحرام و سرزمین وحی از مکه خارج می شوند. علاوه بر این مسأله، نامه های کوفیان که توسط حضرت مسلم(ع) به اطلاع حضرت رسیده بود آنقدر پرشمار بود که ایشان را مجاب به حرکت به سوی کوفه می نمود. برخی تعداد این نامه ها را بین 40هزار تا 100هزار عدد آورده اند. در هر صورت تمام این شرایط باعث می شد که امام در سفرشان تعجیل کنند. *امام حسین(ع) در آخرین سفر حج خویش چگونه عمل نمود و چه رخدادهایی در این میان افتاد؟ امام(ع) طی اخبار محرمانه ای مطلع شده بودند که اگر بیش از این در مکه بمانند قطعاً توسط عوامل حکومت یزید به شهادت می رسند. امام(ع) نمی خواست که خونریزی در مکه رخ دهد. بنابراین چون یزید و حکومت اموی دست بردار نبودند، امام(ع) هم تصمیم خویش را گرفت. یزید می گفت یا بیعت یا مرگ. در این میان حتی به حضرت پیشنهاد شد که به یمن بروند و آنجا پناه بگیرند. ایشان در پاسخ به چنین پیشنهاداتی گفتند که نمی خواهند همانند دزدها و فراری ها، فرار کنند. ایشان فرمودند: «من هرگز ظلم یزید را تحمل نخواهم کرد.» *آیا کسی از یاران و همراهان امام(ع) در مکه، با این تصمیم اظهار مخالفت نمود؟ اینجا باید به یک نکته اساسی اشاره گردد. امام حسین(ع) از همان آغاز اصولاً الزامی در آمدن یارانشان در این سفر صورت ندادند. ایشان فرمودند: «که من عازم این سفرم؛ هرکه می خواهد به طور داوطلبانه با من همراه شود.» البته نقل قول هایی در تاریخ هست که عده ای از بزرگان شیعه با این اقدام حضرت مخالفت کرده اند. افرادی چون عبدالله بن جعفر و ابن عباس پسرعموی ایشان گفتند: «به عراق نرو، به کوفه نرو. شما می دانید که اینان به عهد خود وفا نخواهند کرد. دوران حکومت پدرتان را که یادتان هست. خود را به کشتن مده» و خلاصه از این نوع حرفها. اما بنده به شخصه بر این باورم که چنین نقل قول هایی در تاریخ مشکوک است و قابلیت اتکا و اعتماد را ندارد. در مجموع چون امام دعوت حدود 100هزار کوفی را می بیند و شرایط مکه هم به آن صورت بوده است، بدون آن که به کسی امری کند عازم کوفه می گردد. *به عنوان سوال آخر، به نظر شما اهداف و نتایج این حرکت امام حسین(ع) در ایام حج و پس از آن چه بوده است؟ با آمدن یزید بر مسند قدرت انحراف عمیق در دین پیامبر(ص) آشکار شد. حکومت یزید در واقع حکومت دشمنان سر سخت پیامبر(ص) بود. همان هایی که از ترس شان پس از فتح مکه، به دروغ، ایمان آورده بودند. یزید فساد را علنی کرد، در حالی که در زمان معاویه لااقل ظواهر شرع مراعات می شد. در آن زمان چون معاویه یک دشمن دانا محسوب می شد و همچنین اتفاق نظری میان شیعیان در مورد قیام علیه او وجود نداشت، فرصتی برای قیام پیش نیامد. اما با آمدن یزید 70، 80درصد اسلام اولیه دچار دگرگونی شد و لاقیدی و فساد حکومت عیان گشت. همچنین قدرت یزید پابرجا نبود و او درایت نداشت. مغرور و خودرأی بود. از سوی دیگر عده ای کثیر از شیعیان اعلام آمادگی کردند تا با یزید بیعت نکنند و علیه او قیام کنند. وقتی شرایط این گونه می شود، امام احساس تکلیف می کند، تا با حرکتی اصلاح گرایانه ریشه انحرافات گسترده در دین را بخشکاند. از طرف مقابل هم امویان بیکار نمی نشینند و با نفوذ در مردم کوفه عده ای را فریب می دهند و جمعی دیگر را به زندان می افکنند. همچنین باید گفت که وقتی امام از مکه خارج می شود، ابتدا قصد کوفه را دارد، اما وقتی که از اوضاع کوفه با خبر می شود، و از سوی دیگر نیروهای یزید دنبال ایشان هستند و راه را بر ایشان می بندند، به اجبار به سوی نینوا می روند و در همان جا می مانند. در پایان باید گفت که حرکت امام حسین(ع) یک حرکت عدالت طلبانه، اصلاح گرایانه و ظلم ستیزانه بود، که الگویی برای تمام انسانها درطول تاریخ است. مصاحبه کننده: محمد خوش گفتار

آدرس اینترنتی