اقتصاد مقاومتی در سیره رسول خدا 3
21 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره
نحوه تهیه : فردی
تعداد شرکت کننده : 0

1392/2/14 شنبه اصل تولید و خودکفایی در سیره اقتصادی رسول خدا(ص) در سیرۀ رسول خدا(ص)؛ چه قبل از هجرت و چه بعد از هجرت، چه در زمانی که قدرت اسلام به لحاظ سیاسی و اقتصادی محدود بود و چه در زمانی که اسلام قدرتمند شد، مواردی از اقتصاد مقاومتی قابل بررسی است. به این منظور گفت و گویی در رابطه با اصل تولید و خودکفایی با دکتر محمد الله اکبری، مدیر پژوهشکدۀ تاریخ و سیرۀ اهل بیت(ع) صورت گرفته است که از منظر فرهیختگان محترم می‌گذرد. - آیا نمونه ای در زمان پیامبر(ص) وجود دارد که بتوان از آن، اصل خودکفایی افراد در امور اقتصادی را استنباط کرد؟نمونه ای هست که هم فقر مردم مدینه را نشان می دهد و هم تدبیر پیامبر را در قبال آن را. خانواده ای فقیر بود که چند شبی شام شب نداشتند. خانم خانه به همسرش توصیه می کند که امشب وقتی به مسجد رفتی که با پیامبر نماز بخوانی، شرح حال ما را برای ایشان تعریف کن. شاید حضرت توانست کاری برای ما انجام دهد. مرد خانه اظهار می کند که پیامبر خودش چیزی ندارد که به ما بدهد؛ ولی خانم خانه مسر می شود که تو برو شاید پیامبر راه حلی برای مشکل ما پیدا کند. مرد فقیر خدمت پیامبر می رسد و قبل از اینکه حرفی بزند پیامبر می فرماید: اگر کسی از ما چیزی بطلبد ما دریغ نمی کنیم، و اگر از خدا بخواهد بهتر است و خدا به او برکت می دهد. مرد فقیر چیزی نمی گوید و خواسته اش را اظهار نمی کند؛ چون خودش احساس می کند که پیامبر ذهنش را خوانده است که چه چیزی می خواهد. مرد به خانه بر می گردد و قصه را برای همسرش تعریف می کند. خانم خانه مجدد از همسرش می خواهد که فردا شب دوباره خواسته اش را خدمت پیامبر مطرح کند. فرداشب دوباره داستان تکرار می شود و پیامبر قبل از این که مرد خواسته اش را بیان کند، جوابش را می دهد. این داستان تا سه بار تکرار می شود و این شخص قبل از این که خواسته اش را مطرح کند پیامبر جوابش را می دهد.مرد به همسرش می گوید که حتماً حکمتی است که پیامبر نمی خواهد به ما چیزی بدهد.از همسایه اش طناب و تیشه ای قرض می گیرد. به بیرون مدینه می رود و هیزم جمع آوری می کند. در مدینه می فروشد و خرج روزش را در می آورد. به تدریج اندکی پس انداز می کند و تیشه و طنابی برای خود می خرد و کم کم برای خود الاغ می خرد و به این ترتیب هیزم فروش مدینه می شود. آنقدر درآمد پیدا می کند که زکات هم می دهد. وضع مالی اش بهبود پیدا می کند و چند شتر می خرد و چند غلام می خرد و مغازه ای را در مدینه اداره می کند و به مرور زمان یکی از افراد ثرومتند جامعه می شود.روزی پیامبر او را می بیند و جمله اش را تکرار می کند. می فرماید: اگر کسی از ما چیزی بخواهد از او دریغ نمی کنیم، و اگر از خدا بخواهد بهتر است.اگر بخواهیم از آیات قرآن و روایات پیامبر یک مدل اقتصادی استنباط کنیم، به این اصل می رسیم که اصل اولیه بر تولید است نه بر گداپروری. ما باید به سمتی حرکت کنیم که دیگر نیازمندی در جامعه نباشد نه این که تعداد نیازمندان را زیاد کنیم و آنها را وابسته به خزانه اسلام نماییم. به عبارت دیگر اصل بر حذف نیاز است و باید تدبیری اندیشید که نیازمندان خودکفا شده و دست به تولید بزنند.- می توانید نمونه ی دیگری از اعمال پیامبر که به اصل تولید و حذف نیاز اشاره دارد را برای ما بفرمایید؟یکی از برنامه های اقتصادی پیامبر در زمینه تولید و خود کفایی، واگذاری زمین های بایر به مسامانان بود که به شرط احیاء به آنها واگذار می شد.یک منطقه ای در نزدیک مدینه وجود داشت به نام وادی عقیق. این منطقه در غرب مدینه است که هم اکنون دولت عربستان، سدی در آن احداث کرده است که سیلاب ها پشت آن جمع آوری می شود و زمین های کشاورزی مدینه را آبیاری می کند. عرب به درّه وادی می گوید. این وادی ها در فصل بارندگی آب دارند. در وادی عقیق چشمه هم وجود دارد. این وادی از جنوب به سمت شمال جریان دارد و کم کم به سمت غرب می پیچد و در انتهای مدینه نزدیک احد از شهر بیرون می رود و سرانجام آبش به دریای سرخ می ریزد. این وادی یک دره ای حاصل خیز است که در زمان پیامبر در این وادی کشت می کردند و نخل می کاشتند. پیامبر یک منطقۀ وسیع و مشخصی از این وادی را برای احیا و تولید محصولات کشاورزی با سند به بلال واگذار کرد. - چه راهکارهایی برای حمایت از فعالیت ها و تولیدات اقتصادی در سیرۀ رسول خدا وجود داشت؟در رابطه با راهکارهای حمایتی پیامبر به موارد زیادی می توان اشاره کرد. مثلا در باب تجارت مشاهده می کنیم بعد از این که در سال ششم پیامبر به مدت 10 سال با قریش مصالحه می کنند و یا بعد از این که مکه فتح می شود، تجارت بین الملل راه می افتد و پیامبر مسلمانان را به تجارت تشویق می کند. تشویق ها و سفارشات پیامبر به مسائل کشاورزی محدود نمی شود.همانطور که از حضرت داریم که اگر کسی یک درخت بکارد خداوند در بهشت معادل آن را به او می دهد، یا اگر کسی آب و زمین پیدا کند ولی گرسنه بماند ملعون است،سفارشات ایشان به امر تجارت هم در روایات مشاهده می شود. برای نمونه داریم که حضرت می فرمایند: «اگر خد اوند روزی را ده قسمت کرده باشد، 9 قسمت از آن در تجارت است».وقتی با قریش مصالحه می شود، علاوه بر این که تجارت داخلی وجود داشت، تجارت خارجی هم راه می افتد. یعنی باز نقشی را ایشان که در مکه داشتند را در مدینه ایفا می کنند. هجرتی که به مدینه انجام می شود و به تبع آن تجمع مسلمانان در مدینه، سبب می شود که در خود مدینه شغل های جدیدی ایجاد شود. در یک جامعۀ کوچک، به خاطر جمعیت کمش، نیازهای کمی وجود دارد. به همین خاطر شغل تخصصی کم ایجاد می شود؛ چون در این جامعه هر کس خودش نیازهایی از قبیل کشاورزی و دامداری را خود تأمین می کند. ولی اگر جمعیت این جامعه زیاد شد و تبدیل به یک جامعۀ بزرگ شد، نیازها بیشتر می شود و برای پاسخ به این نیازها می طلبد که شغل های تخصصی متعددی از قبیل نجاری، خیاطی و... ایجاد شود. به تدریج این زمینه ایجاد می شود که برخی افراد بدون این که در تولید نیازهای اولیه انسان از قبیل خوراک و پوشاک دخالت مستقیم داشته باشد، می توانند به راحتی زندگی کنند.گزارش هایی وجود دارد که برخی از صحابه پیامبر در عصر ایشان با کشتی تجارت می کردند که بعد از پیامبر نیز این تجارت به مراتب رونق پیدا می کند.یا اینکه در روایات دیده می شود که پیامبر سفارش اکیدی بر استخراج آب های زیرزمینی، حفر چاه و قنات دارد که از این طریق بتوانند زمین ها را احیا و باغ ها را احداث و یا برای شرب استفاده نمایند. داریم که یک فرد یهودی چاه آبی داشت. پیامبر سفارش کرد که اگر کسی این چاه را بخرد و وقف مسلمانان کند ثواب زیادی خواهد برد که یک مسلمانی این چاه را می خرد و وقف می کند و افراد زیادی از آن استفاده می کنند.نمونه ی دیگر اینکه در نزدیک مسجد، فاصله ای بین مسجد و سقیفۀ بنی ساعده، پیامبر مکانی را به عنوان بازار مرکزی مدینه مشخص می کند و برای رونق و تقویت آن مالیات را از این بازار معاف می کند. در مدینه به تدریج چند بازار شکل می گیرد که اولین بازارش هفتگی و فصلی است. اولین بازار دائمی در زمان پیامبر ایجاد می شود. بعدها اطراف آن دیوار می کشند و مغازه های متعدد ایجاد شده و رونق زیادی می گیرد. تا اواخر قرن اول حکومت های بعدی نیز سنت پیامبر را ادامه می دهند و از این بازار مالیات نمی گیرند. این کار پیامبر که در عصر حاضر نیز مورد توجه مدیران اقتصادی است به تعبیر امروزی تمرکز اصناف در نزدیک یکدیگر نامیده می شود. این تدابیر مخصوص زمانی است که اسلام محدود به مدینه است. وقتی شهرهای دیگر به تصرف اسلام درمی آید یا شهرهای دیگر را مسلمانان ایجاد می کنند. بر اساس سنت پیامبر مسجد، دارالاماره و بازار معمولاً در کنار هم ایجاد می شوند. این یعنی عبادت و تجارت و سیاست ارتباط تنگاتنگی دارند که بعدها حوزۀ علمیه نیز به مسجد اضافه می شود که تاجر با آموختن احکام شرعی به داد و ستد بپردازد. انتهای پیام/ 115منبع: اختصاصی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی(ایسکا)